Borstvoeding

Voeden kan hier!

Onze praktijk maakt deel uit van de landelijke campagne "voeden kan hier". Er zijn ook enkele restaurants, kinderdagverblijven en dergelijke waar vrouwen op hun gemak hun kind de borst kunnen geven.
Je treft hier informatie over de volgende onderwerpen:

- Algemene informatie over borstvoeding
- Stuwing
- Voldoende melk?
- Te kort tongriempje
- Kolven

Voordelen van borstvoeding voor je kind

Een borstgevoed kind heeft een makkelijkere hechting met de moeder, vanwege hormonen die zowel bij hem/haar als bij jou vrijkomen. Borstvoeding bevredigt de emotionele behoeften van je kind.
Minstens een half jaar borstvoeding werkt beschermend tegen:
- Allergieën in de vorm van astma, koemelkeiwitallergie en eczeem.
- Luchtweginfecties (ook RS virus).
- Maagdarminfecties (ook Rotavirus).

Daarnaast heeft je kind als volwassene:
- Minder kans op zwaarlijvigheid.
- Een beter ontwikkeld immuunsysteem, waardoor hij/zij minder snel ziek wordt.
- Meer bescherming tegen diabetes mellitus type 2 (suikerziekte) en osteoporose (botontkalking).
- Ook treedt minder vaak cariës op (gaatjes in gebit).

Voordelen van borstvoeding voor jou

Tijdens de borstvoeding produceer je hormonen die je tot rust laten komen. Het al eerder genoemde hormoon Oxytocine staat om die reden ook wel bekend als het 'relaxhormoon'. Ook het hormoon Prolactine dat de melkaanmaak regelt, speelt een rol in de slaappatronen van jou en je kind.
Je herstelt beter en sneller van de bevalling dan wanneer je geen borstvoeding zou geven. Je bloedt minder lang en veel na de bevalling, je baarmoeder herstelt zich beter en je komt sneller weer op je oude gewicht door het geven van borstvoeding.
Als je volledig borstvoeding geeft, wordt door de ovulatie (eisprong) remmende werking van Prolactine de terugkeer van je menstruatiecyclus en daarmee de vruchtbaarheid vertraagd.
Let op: volledig borstvoeding geven is geen methode van anticonceptie!!
Verder heb je een kleinere kans op borst- en baarmoederhalskanker, hoe langer je dit doet, hoe kleiner je kans wordt. Ook is je kans kleiner om osteoporose te krijgen (botontkalking).

Hoe werkt borstvoeding?

In elke borst liggen trosjes melkklieren. Hierin wordt de moedermelk gemaakt. De 'bouwstoffen' komen uit het bloed. De melk stroomt via melkkanaaltjes naar je tepel. De melkproductie wordt voornamelijk geregeld door twee hormonen: Prolactine zorgt voor de aanmaak van melk uit het bloed en Oxytocine zorgt dat de melk naar voren wordt gestuwd: de toeschietreflex.
Als je kind aan je borst drinkt, krijgen jou hersenen een seintje om deze hormonen te maken. Zowel grote als kleine borsten kunnen voldoende melk maken om een kind te voeden. Hoe vaker je hem/haar aanlegt, des te meer melk wordt er door dit vernuftige systeem gemaakt.

De eerste dagen

De eerste dagen na de geboorte noemen we moedermelk 'colostrum'. Deze eerste melk is zeer rijk aan antistoffen en andere factoren die moedermelk zo bijzonder maken. Antistoffen beschermen je kind tegen ziekten. Deze eerste melk is eiwitrijk, vetarm en daardoor licht verteerbaar. Bovendien werkt colostrum laxerend, zodat je kind zijn/haar eerste ontlasting (meconium) gemakkelijk kwijtraakt.
Kinderen 'vertellen' hun moeder dat ze honger hebben door signalen te geven. Wakker worden is zo'n signaal, net als smakgeluidjes maken, zoeken met hun mondje en pas in het laatste geval huilen. Als je kind bij je op de kamer slaapt, kun je deze signalen makkelijker opmerken.

Aanleggen

Zorg dat je prettig en ontspannen kunt zitten of liggen. Met voldoende steun van kussens breng je je kind met zijn/haar neusje ter hoogte van je tepel. Je kind ligt met het hoofd en lichaam op één lijn met zijn/haar buik tegen je aan, zodat het nekje niet hoeft te draaien bij het happen naar je tepel. Hij/zij ligt dicht tegen je aan met de kin tegen je borst. Steun je borst eventueel met een open hand.

Stuwing

Een paar dagen na de geboorte kun je last krijgen van stuwing: zware, gespannen borsten. Deze stuwing komt door een vergrote doorbloeding van je borsten en door de aanmaak van melk. Als de melk niet wordt verwijderd, worden je borsten groot, pijnlijk gespannen en de huid kan rood worden. De mate van stuwing verschilt per vrouw: de één voelt dat de borsten wat steviger zijn, de ander krijgt zulke harde, grote borsten dat de voedingsbeha niet meer past.
Je kunt ernstige stuwing voorkomen door je kind de eerste week zo vaak mogelijk aan te leggen.

Wat kun je doen als je stuwing hebt?

Als de borsten pijnlijk zijn, kan het prettig zijn een warme douche te nemen. Door de warmte lopen de borsten leeg waardoor het gespannen gevoel afneemt. Het is wel raadzaam als je niet direct na het douchen gaat voeden, je borsten te koelen met koude kompressen of (gekneusde hele) witte koolbladeren die koud gemaakt zijn in de koelkast.
Belangrijk is om voor de voeding warme kompressen te gebruiken, zodat de melk goed kan gaan stromen.
Als de melkproductie al goed op gang is gekomen en je kind je borsten niet goed leegdrinkt, kan het helpen je borsten één keer per dag goed leeg te kolven en daarna weer in het ritme van je kind te voeden.

Als de stuwing zo hevig is dat de tepel vlak of verstreken is, kun je met je handen of met een kolf de ergste spanning wegkolven. Als je tepel en tepelhof zacht aanvoelen, kan je kind makkelijker de tepel en een flink stuk van de tepelhof in de mond nemen.

Stuwing na de kraamperiode

Ook na de eerste dagen kun je stuwing krijgen: als je kind ineens een nacht doorslaapt, een voeding overslaat of als er meer tijd tussen twee voedingen zit dan normaal. Deze stuwing wordt veroorzaakt door opgehoopte melk in de borsten. Wanneer je kind vervolgens lang en veel drinkt, is de stuwing verholpen. Eventueel kan een nog volle borst na het voeden leeggekolfd worden.
Als je kind blijvend minder wil drinken, bijvoorbeeld als je kind ‘s nachts doorslaapt, dan zal de melkproductie zich na een paar dagen aanpassen. In dit geval is het niet zinvol de borsten leeg te kolven, omdat daarmee de melkproductie gestimuleerd wordt.
Als je voor langere tijd of regelmatig van je kind gescheiden wordt, bijvoorbeeld door je werk of door ziekte van je kind of jezelf, kun je stuwing voorkomen door de borsten af te kolven. Wacht dan niet tot de borsten gespannen aan voelen, maar kolf zoveel mogelijk op de normale voedingstijden en kolf de borsten zo goed mogelijk leeg.

Voldoende melk?

Hoe weet ik of mijn kind genoeg melk krijgt?

De meeste pasgeborenen willen na de eerste drie à vier dagen acht tot vijftien keer per dag borstvoeding, wat tegen het eind van de eerste week waarschijnlijk is afgenomen tot een ritme van zes tot acht keer per dag. Voed je kind zo vaak als hij/zij het nodig heeft. In deze fase is voeden het belangrijkst en komen andere bezigheden op de tweede plaats. Helaas zal het wegen van je kind in de eerste paar dagen je waarschijnlijk niet geruststellen, omdat pasgeborenen in de eerste drie dagen normaal gesproken 5 tot 10 procent van hun geboortegewicht verliezen. Na een dag of vier moet je kind echter weer in gewicht gaan toenemen en als hij na vijf à zeven dagen weer wordt gewogen zou je moeten kunnen zien dat hij begint te groeien.

Er zijn manieren om te meten of je kind genoeg melk binnenkrijgt en er zijn aanwijzingen waaruit je kunt afleiden dat hij/zij misschien niet genoeg krijgt. Uitdroging onder pasgeborenen komt zelden voor, maar het is wel belangrijk om de kenmerken van een gezonde eter te herkennen :
- Je kind krijgt gedurende de eerste twee à drie weken zes tot acht keer per dag een voeding.
- Na de voeding voelen je borsten geleegd en zachter aan.
- Je kind heeft een gezonde kleur en een stevige huid, die meteen terugveert als je erin knijpt.
- Het aantal natte luiers begint vanaf de vijfde dag toe te nemen of er is een productie van ten minste zes tot acht natte luiers in een periode van 24 uur (bij stoffen luiers is het gemakkelijker te zien of ze nat zijn dan bij wegwerpluiers). De urine van je kind moet bleek en geurloos zijn. Bij de borstvoeding moet je kunnen zien en horen of hij/zij het doorslikt.
- Je kind moet mosterdgele ontlasting of regelmatige donkere ontlasting hebben of de ontlasting moet vanaf de vijfde dag na de geboorte lichter van kleur worden.
- Je kind laat zich goed laat aanleggen aan de borst en drinkt naar behoefte.
- Voeden is aangenaam en pijnloos.
- Je kind verandert tijdens het drinken van ritme en pauzeert tijdens het voeden, begint ook uit zichzelf weer en gaat spontaan van de borst wanneer hij/zij klaar is.

Signalen dat je kind onvoldoende melk binnenkrijgt zijn meestal:

- Je kind komt niet binnen twee weken terug op het geboortegewicht en komt na de eerste paar dagen niet aan.
- Na het voeden voelen je borsten niet zachter.
- Je kind is het merendeel van de tijd onrustig of lusteloos.
- Je kind heeft kuiltjes in zijn wangen of maakt klikgeluidjes tijdens het voeden. Dit is een teken dat je baby niet goed is aangelegd en dat je deskundige hulp nodig hebt van de kraamverzorgende, de verloskundige of een lactatiedeskundige om te bekijken of je het wel op de juiste manier aanpakt.
- Je kind heeft na vijf dagen na de geboorte minder dan zes tot acht natte luiers.
- Je kind heeft na vijf dagen na de geboorte niet ten minste eens per dag ontlasting of heeft weinig en donkere ontlasting.
- Na de eerste week wordt hij/zij niet minder geel, maar juist geler van huidskleur.
- Na circa drie weken heeft hijzij nog geen rond gezichtje gekregen.
- Na de eerste week blijft de huid van je kind rimpelig.

Als je je zorgen maakt over dergelijke signalen, overleg dan met ons.

Te kort tongriempje

Sommige kinderen hebben bij de geboorte een zeer kort tongriempje. Behalve dat dit op latere leeftijd tot moeilijkheden kan leiden bij het bespelen van blaasinstrumenten, ijsjes likken, tongzoenen en volgens sommigen ook bij spraak, is het riempje soms ook te kort om effectief te kunnen drinken aan de borst (of aan de fles!).

Mogelijke symptomen van een te korte tongriem of een volledig gefixeerde tong:

- pijnlijke tepels/tepelkloven
- Problemen bij het aanleggen.
- Onrust bij je kind.
- Gewichtsafname of onvoldoende groei.

Mogelijke gevolgen:

- stuwing
- Mastitis (borstontsteking) of een abces.
- Veelvuldige en langdurige voedingen.
- Slecht groeien.
- Te weinig melk.
- Vermoeidheid en frustratie bij moeder en kind.
Bij ons in de praktijk kunnen Lammy en Angeliek een te kort tongriempje klieven. Dit gebeurt dan meestal in de eerste twee weken na de geboorte als er echt voedingsproblemen zijn.

Kolven

Als je eens weg wilt zonder je kind of na 10 weken weer moet gaan werken, kun je borstvoeding kolven. Hiervoor zijn verschillende kolven in de handel. Wij raden je een dubbele elektrische kolf aan. Je zou het eerst kunnen huren en later als het goed bevalt eentje kunnen aanschaffen.

Voor meer informatie:
www.medela.nl
www.philips.nl/borstvoeding voor Avent kolven

Bewaren van moedermelk

	kamertemperatuur (20°C)	koelkast (5°C)	in de vriezer(-15°C)	in de diepvries (-18°C)	ná het opwarmen
verse moedermelk	5-10 uur	tot 5 dagen	3 maanden	3-6 maanden	1 uur
ontdooide moedermelk	1 uur	24 uur	nvt	nvt	1 uur

Punten van aandacht bij het verzamelen en bewaren van moedermelk

- Ga hygiënisch te werk.
- Was je handen voor het kolven.
- Gebruik schoon en gesteriliseerd kolfmateriaal en flesjes .
- Koel de moedermelk zo snel als mogelijk.
- Bewaar flesjes moedermelk altijd achter in de koelkast.
- Vries de melk binnen 24 uur in.
- Reserveer een aparte lade in de vriezer voor de moedermelk.
- Geef elk zakje of flesje afgekolfde moedermelk een etiket met daarop de datum. - Geef de 'oudste' melk eerst.
- Bewaar de melk bij voorkeur in kleine porties van 50-120cc; zo voorkom je dat je teveel melk hebt opgewarmd als je kind niet alles opdrinkt.
- Vervoer de melk koel van werk naar huis en van huis naar crèche, bijvoorbeeld in een koeltasje met koelelementen.
Als moedermelk op een temperatuur van 0-5°C wordt bewaard, kun je de dagopbrengst opsparen en alles bij elkaar in één fles of zakje mengen en in de koelkast bewaren of invriezen.

Handige weetjes

- Verse moedermelk blijft langer goed dan (koe)melk omdat er actieve ziektekiem bestrijdende factoren inzitten. Dus ondanks de grote hoeveelheden suiker en de relatief lage hoeveelheid eiwitten is moedermelk een slechte voedingsbodem voor bacteriën. De eiwitten in de moedermelk zijn vooral antistoffen; bacteriën leven niet van deze eiwitten, maar worden erdoor vernietigd. Daarom kan verse afgekolfde moedermelk, waar hygiënisch mee omgesprongen is, 5-10 uur bij een kamertemperatuur van 20°C bewaard worden.

- De kleur van moedermelk varieert van doorzichtig tot blauw, groen, wit, grijs tot zelfs roze. De kleur van de melk zegt niets over de voedingswaarde.
Afgekolfde moedermelk, en zeker ontdooide moedermelk, kan wat vreemd, zepig of ranzig ruiken en smaken. Dit is normaal en betekent niet dat het bedorven is.
Vlokjes in de melk zijn meestal vetvlokjes. Door de fles na het opwarmen rustig te schudden (zwenken), lossen deze weer op.
Sommige kinderen weigeren ontdooide moedermelk, waarschijnlijk vanwege de smaak. Geef deze kinderen zo mogelijk verse moedermelk. Veel kinderen lusten de melk ook op kamertemperatuur.

Opwarmen van moedermelk

Moedermelk warm je veilig en gemakkelijk op in het “Bad van Marie” (au bain Marie) of met een flessenwarmer. Opwarmen in de magnetron raden we je af, tenzij je zéér zorgvuldig de instructies opvolgt voor het opwarmen van moedermelk in de magnetron. Gelukkig lusten veel kinderen de melk ook op kamer- of koelkasttemperatuur!

opwarmmethode	juist gebruik	voordeel	nadeel
au bain Marie	tot maximaal 35 °C verwarmen	verwarming is geleidelijk
		behoud beschermende stoffen
flessenwarmer	tot maximaal 35 °C verwarmen	verwarming is geleidelijk
	neem elke keer schoon water om besmetting te vermijden	behoud beschermende stoffen
magnetron	bij laagste vermogen (200W)		geen tijdwinst
	haal de speen van de flesl		moet zeer zorgvuldig gebeuren
	tussendoor altijd twee keer schudden		kans op ontstaan van hotspots en verlies beschermende stoffen of brandblaren bij kind
			melk wordt bederfelijk
			verwarmmethode is tegennatuurlijk

Ontdooien van moedermelk

ontdooimethode	snelheid	antistoffen
ruim tevoren achter in koelkast	geleidelijk	behoud beschermende stoffen 100%
in stromend lauwwarm water	snel	bij te heet water risico verlies beschermende stoffen

- Laat bevroren moedermelk altijd langzaam ontdooien voor het opwarmen.
- Bewaar ontdooide moedermelk in de koelkast en gebruik deze binnen 24 uur.
- Vries ontdooide moedermelk niet meer opnieuw in.
- Moedermelk van verschillende kolfsessies mag na ontdooien bij elkaar worden gemengd.
- Ontdooide moedermelk mag gemengd worden met verse moedermelk of moedermelk uit de koelkast.
- Gooi restjes weg.

Verwarm kleine hoeveelheden en gooi teveel opgewarmde restanten melk weg
Let er op dat de moedermelk niet warmer wordt dan 35 °C, dus zorg ervoor dat het water au bain Marie of in de flessenwarmer niet warmer is dan 35 °C! Als het opwarmwater namelijk warmer is, wordt de moedermelk toch plaatselijk té heet
Flessenwarmers die lekker snel ('in minder dan twee minuten') de moedermelk in de fles op 35°C brengen, deugen niet!

Bron: Borstvoeding Boek, Stefan Kleintjes en Mary Broekhuijsen;
Spectrum, 3de druk 2010

Voor meer informatie, klik hier.
Voor handige filmpjes, klik hier. (En scroll op de homepage naar beneden)